Motywy na WordPressie. Który wybrać?

Jednym z pierwszych pytań, które pojawią się podczas rozpoczęcia pracy na WordPressie jest pytanie: który motyw wybrać? Czy dany motyw będzie posiadał funkcje, których potrzebuję? I czy w ogóle jest on odpowiedni do tematyki i branży mojej strony? Aby znaleźć odpowiedzi na te pytania trzeba przejrzeć co najmniej kilka motywów. Ale czym się sugerować, gdy jest ich aż tak dużo? Na pewno nie samym wyglądem.

Wśród motywów dostępnych na WordPressie znajdziemy motywy darmowe i płatne. Jeśli masz wysokie oczekiwania i zależy Ci na niepowtarzalnym wyglądzie strony oraz większej liczbie funkcji i usług warto zastanowić się nad kupnem płatnego motywu. Korzystanie z darmowych motywów często wiąże się z pewnymi ograniczeniami odnośnie edycji układu strony, przez co nie zawsze można dopasować ją do naszych oczekiwań. Warto jednak pamiętać, że nie jest to warunek konieczny. Na darmowych motywach również można zbudować stronę, która będzie wyglądać profesjonalnie. Trzeba tylko wiedzieć, który motyw ma to, czego potrzebujemy i trochę popracować nad indywidualną szatą graficzną strony. A jeśli podstawowe funkcje danego motywu to dla nas za mało, zawsze możemy wykupić wersję premium, która poszerzy nasze możliwości.

Rozważając problem od drugiej strony, czasem zależy nam na szybkim efekcie i przekazaniu tylko niezbędnych informacji na temat naszej firmy lub natychmiastowym publikowaniu wpisów na blogu. Możemy wtedy skorzystać z darmowych szablonów, które posiadają niektóre motywy. Jest to najszybsze rozwiązanie, ponieważ musimy wtedy tylko wkleić w odpowiednie miejsca nasze dane i teksty.

Jak widać wybór właściwego motywu i sposobu budowy strony zależy od naszych potrzeb i preferencji. W tym wpisie przedstawiam kilka popularnych, darmowych motywów, które warto polecić. Pokażę, jakie mają funkcje w wersji darmowej i w wersji premium, do jakiej branży najlepiej pasują oraz czy oferują darmowe szablony. Wszystkie z nich są responsywne, czyli wyświetlają się poprawnie na urządzeniach mobilnych. 

Czym kierować się przy wyborze motywu?

Zanim jednak zaczniemy, pamiętaj, że poza wyglądem i funkcjami oferowanymi przez dany motyw ważne są opinie na jego temat. Przed pobraniem sprawdź, jak oceniają go inni użytkownicy oraz ile razy został pobrany. Lepsze oceny i wyższa liczba pobrań wskazują na to, że motyw jest bezpieczny w użytkowaniu oraz na bieżąco aktualizowany. Dzięki temu prawdopodobnie unikniesz w przyszłości problemów i będziesz mógł się cieszyć poprawnym działaniem strony 🙂

Spis treści
1. Motyw Neve
2. Motyw Sydney
3. Motyw Customify
4. Motyw Rife Free

Motyw Neve

Neve to motyw, z którego sama korzystam i mogę go szczerze polecić każdemu. Jest łatwy w obsłudze i posiada wiele konfiguracji. Charakteryzuje się uniwersalnym wyglądem, dzięki czemu można dopasować go do różnych typów działalności. Sami twórcy podkreślają, że Neve jest idealny dla blogów, małych firm, startupów, agencji, firm, sklepów e-commerce, osobistych witryn i portfolio. Motyw ten jest kompatybilny z Gutenbergiem i z najpopularniejszymi kreatorami dostępnymi na WordPressie. Posiada też kod zoptymalizowany pod SEO, dzięki czemu Twoja strona będzie przychylniej traktowana przez Google.

Neve

Funkcje w podstawowej wersji Neve

  • możliwość dostosowania szerokości treści strony (kontener lub pełna szerokość)
  • do wyboru układ z panelem bocznym po lewej lub po prawej stronie albo w ogóle bez. Panel boczny można ustawiać osobno dla każdej z podstron
  • do wyboru trzy układy wpisów bloga: lista, naprzemienna lista i siatka
  • możliwość dostosowania długości zajawki, meta tagów przy wpisach oraz kolejności elementów na stronie z wpisem
  • szeroki zakres edycji wyglądu logo i nagłówka, w tym do wyboru kilka układów tych części strony
  • trzy dostępne lokalizacje menu: w nagłówku, w stopce i w panelu bocznym oraz ustawienia dopasowujące wielkość tekstu i położenie menu
  • edycja tekstu i koloru stopki bezpośrednio w zakładce Dostosuj
  • możliwość dostosowania rodzaju i wielkości czcionki oraz kolorów poszczególnych elementów na stronie
  • ustawienia wyglądu przycisków
  • możliwość wstawienia widgetów w stopce i panelu bocznym

Warto zaznaczyć, że korzystając z motywu Neve w edytorze WordPressa pojawiają się dodatkowe opcje, dzięki którym możemy dostosować układ i wyświetlanie składników dla każdej z poszczególnych stron i postów. Jest to bardzo duże ułatwienie w kwestii edycji wyglądu strony.

Motyw Neve - funkcje w edytorze WordPress

Funkcje w wersji PRO

  • dodatkowe funkcje w nagłówku takie jak np.: ikony serwisów społecznościowych, kontakty, przełącznik języka, przyklejone menu
  • dedykowane narzędzie do projektowania nagłówka strony
  • tworzenie niestandardowych układów strony
  • dodatkowe funkcje dla bloga: udostępnianie, niestandardowe sortowanie artykułów, integracja komentarzy, liczba minut potrzebnych na przeczytanie artykułu i wiele innych
  • dodatki i szablony do Elementora
  • dodatkowe funkcje dla WooCommerce: lista życzeń, szybki podgląd, produkty wideo, zaawansowane recenzje, wiele dedykowanych układów i wiele innych
  • dodatkowa konfiguracja kursów on-line w LifterLMS
  • nowe czcionki Adobe (poprzednio Typekit)
  • przycisk “przewiń w górę”

Utrudnienia

Moim zdaniem w obsłudze motywu Neve nie ma większych utrudnień. Motyw ten oferuje bardzo wiele ustawień z poziomu Wygląd -> Dostosuj, dzięki czemu raczej nie będziesz potrzebować zaglądać do plików css i php. Jedyne, co zauważyłam, to że układ i elementy stron, które tworzę w podstawowym edytorze WordPressa z bloków Gutenberga, po aktualizacji motywu czasem zmieniają wygląd w widoku edycji. Na szczęście zmiany te, nie pojawiają się na opublikowanym widoku strony. Takie błędy w wyświetlaniu strony po aktualizacji motywów, wtyczek i samego WordPressa to problem, z którym trzeba się liczyć podczas korzystania z tego CMS. Dlatego przed każdą aktualizacją stwórz kopię zapasową strony. Tak na wszelki wypadek, żeby w razie problemów móc szybko przywrócić stronę do normy.

Szablony

Neve oferuje wiele gotowych szablonów, które możesz aktywować jednym kliknięciem. Wśród nich są szablony darmowe i dostępne w wersji PRO. Znajdziesz je przechodząc z menu WordPressa do Wygląd -> Neve (Child) Options -> Sites Library. Szablony są podzielone według kreatorów strony dostępnych na WordPressie.

Motyw Neve - szablony WordPress ejankowska.pl Wirtualna Asystentka
Motyw Neve - szablony WordPress ejankowska.pl Wirtualna Asystentka

Motyw Sydney

Sydney to nowocześnie wyglądający motyw na WordPressa, idealny dla firm i freelancerów. Jego charakterystyczną cechą jest multimedialna strona tytułowa, w tle której można wstawić grafikę, pokaz slajdów lub film. Sydney jest w pełni zgodny z Elementorem i posiada dostęp do wszystkich czcionek Google. Po aktywowaniu motywu warto wgrać wtyczkę Sydney Toolbox, które została stworzona specjalnie pod ten motyw. Dzięki niej otrzymamy dostęp do dodatkowych szablonów, bloków i widgetów.

sydney

Funkcje w podstawowej wersji Sydney

  • ustawienia odstępów między nagłówkiem a tytułem strony oraz stopką a zawartością strony
  • do wyboru cztery typy multimediów nagłówka w tle: slider, obrazek, film lub samo menu. Opcje te można wybrać osobno dla strony tytułowej i pozostałych podstron
  • do wyboru dwa style menu oraz opcja przyklejonego menu
  • pięć opcji układów listy bloga w tym siatka i układ z panelem bocznym lub bez oraz możliwość dostosowania długości zajawki, opisów meta wpisu oraz obrazków wyróżniających
  • możliwość wyboru rodzaju i wielkości czcionki dla poszczególnych elementów strony w zakładce Dostosuj
  • szeroki zakres edycji kolorów
  • możliwość wstawienia widgetów w stopce i w panelu bocznym
  • przycisk przewiń do góry
  • dodatkowe funkcje w Elementorze po wgraniu wtyczki Sydney Toolbox takie jak: rekomendacje, wyświetlanie postów z wybranej kategorii, portfolio w formie kafelkowej galerii oraz karuzela pracowników z możliwością dodania odnośników do ich portali społecznościowych
  • dodatkowy widget z danymi kontaktowymi od Sydney
Motyw Sydney - dodatkowe funkcje w Elementorze ejankowska.pl Wirtualna Asystentka WordPress

Aby zastosować na pierwszej stronie funkcję multimedialnego nagłówka pamiętaj o zaznaczeniu w edytorze strony głównej szablonu: Front Page, który znajdziesz w sekcji Atrybuty.

Motyw Sydney - ustawienia strony głównej 
ejankowska.pl Wirtualna Asystentka WordPress

Funkcje w wersji PRO

  • opcja edycji treści w stopce
  • dodatkowe widgety, a wśród nich: oś czasu, najnowsze wiadomości w karuzeli, tabele cen, nowy widget pracowników i nowy widget kontaktów
  • dodatkowe opcje dostosowywania (tytuły sekcji pierwszej strony, pojedynczy pracownicy, pojedyncze projekty, dane kontaktowe nagłówka, przyciski)
  • opcje pojedynczego postu / strony
  • kompatybilność z WooCommerce
  • 5 dodatkowych szablonów stron (kontakt, wyróżniony nagłówek – domyślny, wyróżniony nagłówek – szeroki, brak nagłówka – domyślny, brak nagłówka – szeroki)
  • priorytetowe wsparcie

Utrudnienia

Dla początkujących użytkowników WordPressa utrudnieniem w obsłudze tego motywu może być edycja informacji i praw autorskich w stopce. Aby je zmienić stwórz motyw potomny Sydney, np. za pomocą wtyczki Child Theme Configurator, a następnie przejdź do Narzędzia -> Child Themes -> Files. Z plików motywu nadrzędnego wybierz footer.php i skopiuj ten plik do motywu potomnego. Kolejno przejdź w menu WordPressa do zakładki Wygląd -> Edytor motywu. W plikach motywu potomnego powinien pojawić się skopiowany wcześniej przez Ciebie plik footer.php. Wybierz go i odnajdź poniższy fragment:

<footer id="colophon" class="site-footer" role="contentinfo">
		<div class="site-info container">
			<a href="<?php echo esc_url( __( 'https://wordpress.org/', 'sydney' ) ); ?>"><?php printf( __( 'Proudly powered by %s', 'sydney' ), 'WordPress' ); ?></a>
			<span class="sep"> | </span>
			<?php printf( __( 'Theme: %2$s by %1$s.', 'sydney' ), 'aThemes', '<a href="https://athemes.com/theme/sydney" rel="nofollow">Sydney</a>' ); ?>
		</div><!-- .site-info -->
	</footer><!-- #colophon -->

Część kodu z napisem Proudly powerd by Sydney zamień na wybrany przez siebie tekst i zapisz plik. Poniżej przykład ze wstawieniem tekstu o prawach autorskich i dodaniem odnośnika do Polityki Prywatności:

<footer id="colophon" class="site-footer" role="contentinfo">
		<div class="site-info container">
			<a> Copyright © 2020 Nazwa Firmy lub Imię i Nazwisko </a>
			<span class="sep"> | </span>
			<a href="htpps://nazwastrony.pl/polityka-prywatnosci/">Polityka Prywatności</a>
		</div><!-- .site-info -->
	</footer><!-- #colophon -->

Drugim utrudnieniem, z którym się spotkałam podczas korzystania z tego motywu, było zmniejszenie szerokości pola z widgetami w stopce, która po wstawieniu widgetów nie wyglądała za dobrze. Aby dostosować szerokość przejdź do Wygląd -> Dostosuj -> Dodatkowy CSS i wstaw formułę odpowiedzialną za marginesy i odstępy widgetów w stopce. Poniżej formuła, z której sama skorzystałam:

.footer-widgets .widget {
    margin-bottom: 0px;
}

.footer-widgets {
padding: 40px;
}

Dokładny opis problemu znajdziesz tutaj. Warto też zaznaczyć, że w wersji PRO edycja stopki jest dostępna w tradycyjny sposób w zakładce Dostosuj.

Szablony

Aby skorzystać z szablonów Sydney przejdź na stronę twórców motywu, wybierz zakładkę Themes i pobierz interesujący Cię szablon. Następnie w WordPressie wejdź w Wygląd -> Motywy -> Dodaj nowy -> Wyślij motyw na serwer, wybierz pobrany wcześniej plik w formacie zip i kliknij zainstaluj teraz. Na koniec pozostaje Ci aktywować zainstalowany szablon motywu i zastąpić treści widoczne na stronie własnymi.

Motyw Sydney - dodawanie szablonów 
ejankowska.pl Wirtualna Asystentka WordPress

Motyw Customify

Customify to kolejny motyw, który cechuje się uniwersalnością i elastycznością. Jest szybki, lekki i dostosowany pod SEO. Można na nim tworzyć dowolne strony internetowe, w tym także sklepy internetowe, strony biznesowe i portfolio. Posiada wiele funkcji dostosowania stron z wpisami, dlatego nadaje się też świetnie na bloga. Jest kompatybilny z WooCommerce oraz z popularnymi narzędziami do tworzenia stron takimi jak np. Elementor, Beaver Builder czy Divi. Posiada szeroki zakres edycji nagłówka i stopki, w tym możliwość wstawiania ikon społecznościowych, o których dokładnie pisałam w poprzednim wpisie.

customify

Funkcje w podstawowej wersji Customify

  • trzy poziomy nagłówka z szerokim zakresem edycji logo i przycisków, w tym możliwość wstawienia ikon społecznościowych oraz ustawienia szerokości nagłówka
  • do wyboru trzy układy witryny i możliwość dostosowania szerokości treści strony
  • opcja wstawienia panelu bocznego z lewej strony, z prawej, z obu lub w ogóle. Każdy z układów można wybrać osobno dla poszczególnych stron i wpisów
  • możliwość wyłączenia dla poszczególnych stron i wpisów tytułów, nagłówków i stopki
  • do wyboru dwa typy układów wpisów na blogu: lista z małymi lub z dużymi miniaturkami
  • szeroka gama ustawień bloga: dostosowanie wyświetlania obrazków wyróżniających, długości zajawki, szerokości rozdzielacza na końcu artykułu, stronicowania i opisów meta; funkcja wstawienia przycisku “czytaj więcej”
  • elastyczne ustawienia strony z wpisem w tym dobór poszczególnych elementów i ich kolejności, dopasowanie rozmiaru miniatury, wyświetlanie powiązanych wpisów
  • ustawienia kolorów poszczególnych elementów i tła
  • ustawienia rozmiarów i grubości czcionki dla poszczególnych elementów strony i nagłówków bez możliwości wybrania rodzaju czcionki
  • dwupoziomowa stopka z możliwością wstawienia ikon społecznościowych i sześciu paneli na widgety
  • możliwość wstawienia menu w nagłówku lub w rozwijanym panelu bocznym
Motyw Customify - ustawienia w edytorze WordPressa ejankowska.pl Wirtualna Asystentka

Funkcje w wersji PRO

  • dwa dodatkowe typy układów na blogu: siatka i naprzemienna lista
  • opcje przezroczystego i przypiętego nagłówka
  • generator nagłówka i stopki zapewniający zaawansowane opcje stylizacji
  • przycisk przewiń do góry
  • rozszerzone ustawienia układu strony oraz typografii dla tytułu nagłówka strony, okładki nagłówka strony itd.
  • opcje do tworzenia portfolio
  • tworzenie unikalnych nagłówków dla poszczególnych stron, wpisów, archiwum i stron WooCommerce
  • funkcja tworzenia rozbudowanego menu, które wymagałoby większej powierzchni w nawigacji
  • Pomoc techniczna dla wielojęzycznych wtyczek WPML oraz w pełni spersonalizowany przełącznika języka w nagłówku
  • dodawanie własnych, nietypowych czcionek oraz czcionek Typekit
  • dodawanie nietypowych skryptów przechwytujących
  • dodatkowe ustawienia stylów i układów w sklepie opartym o WooCommerce
  • nieskończone wyświetlanie wpisów lub produktów (po przejechaniu na koniec strony wyświetlają się następne pozycje)

Utrudnienia

Motyw Customify już w podstawowej wersji oferuje elastyczną edycję treści strony z naprawdę wieloma opcjami, dzięki którym możemy dopasować wygląd strony do indywidualnych potrzeb. Przy korzystaniu z tego motywu zabrakło mi tylko jednej opcji: dostosowania rodzaju czcionki napisów. Gdyby Tobie również nie odpowiadała podstawowa czcionka możesz wtedy wykupić wersję PRO motywu lub wgrać darmową wtyczkę Easy Google Fonts, która udostępnia opcję dostosowania czcionki dla poszczególnych selektorów w kodzie CSS. Jeśli nie wiesz, jak korzystać z tej wtyczki, to polecam ten tutorial na YT. Pamiętaj jednak, że stosowanie nietypowych lub kilku różnych czcionek może spowolnić wczytywanie Twojej strony.

W przypadku, gdy chcesz zmienić rodzaj czcionki tylko w treści wpisu lub strony, polecam skorzystanie z kreatora budowy stron Elementor, w którym można dostosowywać czcionkę dla poszczególnych nagłówków i akapitów.

Szablony

Jeśli chcesz postawić stronę szybko, bez poświęcania czasu na projektowanie, możesz skorzystać z pięciu darmowych szablonów stworzonych przez twórców Customify. Aby mieć do nich dostęp po instalacji motywu i utworzeniu jego motywu potomnego wejdź w Wygląd -> Opcje Customify i z okienka Customify gotowe do importu witryn wybierz Zainstaluj teraz. Następnie kliknij Zobacz bibliotekę witryny lub przejdź w menu do Wygląd -> Customify Sites. Zobaczysz wtedy szablony, które możesz zaimportować na stronę.

Motyw Customify - instalacja szablonów 
ejankowska.pl Wirtualna Asystentka WordPress
Motyw Customify - szablony ejankowska.pl Wirtualna Asystentka WordPress

Motyw Rife Free

Rife Free to motyw, którego twórcy postawili na dobry efekt wizualny. Posiada on wiele funkcji, dzięki którym można dostosować wygląd strony nawet dla tych wymagających użytkowników. Z tego względu motyw ten polecany jest jako motyw fotograficzny i portfolio, ale sprawdzi się również świetnie jako blog, strona firmy czy sklep internetowy. Rife Free jest zgodny z WooCommerce i Elementorem. Po jego wgraniu otrzymujesz dodatkowe funkcje tworzenia portfolio, galerii zdjęć i profili osób, które są dostępne kolejno w zakładkach Prace, Albumy i Ludzie.

rife free

Funkcje podstawowej wersji Rife Free

Motyw Rife Free oferuje naprawdę wiele funkcji. Korzystając z tego motywu możesz wyłączać lub włączać wyświetlanie niektórych elementów strony takich jak np. nagłówek, stopka czy tytuł oraz dostosowywać kolory i czcionki niemal każdej rzeczy na stronie. Poniżej spis pozostałych funkcji, które moim zdaniem są najistotniejsze. Tak jak pisałam, jest ich bardzo dużo, dlatego wypisywanie wszystkich mija się z celem.

  • poza standardowymi ustawieniami możliwość wstawienia na stronie głównej albumu lub portfolio
  • wiele ustawień wyglądu nagłówka w tym m.in. dwa warianty układu, przyklejony nagłówek z menu oraz pełna szerokość nagłówka
  • cegiełkowy układ listy wpisów na blogu i cztery warianty wyglądu wpisów na liście
  • ustawienia na blogu: wyświetlanie obrazków wyróżniających, długość zajawki, dostosowanie opisów meta, przycisk”czytaj więcej”
  • szeroki zakres edycji stopki: bezpośrednie wpisywanie tekstu w stopce, dodanie odnośnika do Polityki Prywatności bez konieczności znajomości kodu, opcja wstawienia nawet pięciu widgetów
  • poza stopką możliwość wstawienia pola widgetów w panelu bocznym umiejscowionym z prawej lub lewej strony, a także w ukrytym panelu bocznym widocznym po kliknięciu ikony w menu nagłówka. Panele boczne można włączyć lub ukryć na stronach i/lub wpisach. Można też tworzyć niestandardowe panele boczne
  • opcja dostosowania i wstawienia ikon społecznościowych w nagłówku i w stopce
  • możliwość używania i edycji preloadera strony
  • do wyboru pięć różnych kursorów myszy oraz możliwość wgrania niestandardowego kursoru
  • dostęp do specjalnego lightboxa
  • przycisk przewiń do góry i możliwość jego edycji
  • po wgraniu dedykowanej wtyczki Apollo 13 Framework Extesions dostępne są dodatkowe funkcje w Elementorze: ikony społecznościowe, slider, scroller, galeria i lista wpisów. Część z nich opiera się na elementach utworzonych w zakładkach Prace i Albumy. Dzięki tej wtyczce można także wstawiać dodatkowe widgety takie jak np. informacje kontaktowe, ikony społecznościowe oraz najnowsze wpisy, albumy i prace
  • po wgraniu dedykowanej wtyczki Rife Elementor Extensions & Templates dostępna funkcja nagłówka z efektem pisania oraz dodatkowe szablony w Elementorze

Funkcje wersji PRO

  • pionowy nagłówek
  • więcej wariantów kolorów nagłówka
  • logo w formacie SVG i możliwość wstawienia ruchomego logo
  • wysuwane menu
  • dodatkowy pasek w nagłówku
  • narzędzia edycji ikon, w tym ikony animowane
  • efekt paralaksy stopki (rozwijanie stopki wraz z przewijaniem strony)
  • dodatkowe ustawienia dla fotografów takie jak przyciski polubień i udostępniania przy zdjęciach, ustawienia lightboxa czy nowoczesny scroller zdjęć
  • zdalne wsparcie w rozwiązywaniu problemów
  • dostęp do ponad 40 szablonów

Utrudnienia

Rife Free to naprawdę ciekawy i świetnie wyglądający motyw z mnóstwem dostępnych funkcji już w wersji podstawowej. Do tej pory korzystałam z niego tylko testowo i na pierwszy rzut oka nie wydaje mi się, aby w jego obsłudze były jakieś większe trudności. Trzeba tylko zapoznać się z wieloma dostępnymi opcjami w zakładce Dostosuj.

Motyw ten na pewno wygląda atrakcyjnie dla osób, które chcą podzielić się ze światem swoimi zdjęciami lub innymi pracami graficznymi. Pamiętaj jednak, że wyświetlanie zdjęć i grafik na stronie w dobrej jakości, wiąże się ze wstawianiem plików w dużym rozmiarze, a to może wpłynąć negatywnie na prędkość ładowania Twojej strony. Z tego względu, pomyśl o tym już na samym początku zakładania strony i przed wykupem domeny zaopatrz się w hosting, który oferuje szybką prędkość przesyłu danych. Zapoznaj się również z ustawieniami optymalizującymi ładowanie strony opartej o WordPress, które na pewno wspomogą poprawne działanie Twojej strony.

Szablony

Korzystając z Rife Free masz dostęp do 41 nowocześnie wyglądających motywów, z czego 7 jest darmowych. Aby z nich skorzystać, po instalacji motywu przejdź do zakładki Wygląd -> Rife Free Import & Information i kliknij w przycisk Instaluj: Apollo 13 Framework Extensions. Instalując tę wtyczkę uzyskujesz dostęp do Importera Designów skąd możesz pobrać wybrany szablon na swoją stronę.

Rife Free - instalacja wtyczki Apollo13 Framework Extensions ejankowska.pl Wirtualna Asystenka WordPress
Rife Free - szablony ejankowska.pl Wirtualna Asystentka WordPress
Rife Free - szablony ejankowska.pl Wirtualna Asystentka WordPress

2 myśli na “Motywy na WordPressie. Który wybrać?”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *